Slaget ved Waterloo

Slaget ved Waterloo vart utkjempa 18. juni 1815, nær Waterloo i dagens Belgia, som då var ein del av Det sameinte kongeriket Nederlanda. Ein fransk armé under keisar Napoléon I vart slegen av styrkar frå den sjuande koalisjonen, som var ein britisk-alliert armé leidd av feltmarskalk Arthur Wellesley (hertugen av Wellington) og ein prøyssisk armé under feltmarskalk Gebhard von Blücher.

Ved Napoléon si attvinning av makta i Frankrike i mars 1815, danna mange av dei europeiske statane som før hadde kjempa mot han - den sjuande koalisjonen og byrja mobilisering av hærstyrkar. To store styrkar under Wellington og Blücher samla seg i byrjinga av juni nær den nordaustre grensa til Frankrike. Napoléon valde å angripa i von om å nedkjempa dei kvar for seg før dei kunne slutta seg saman. Den 16. juni 1815, to dagar før slaget ved Waterloo, vart Blücher sin prøyssiske armé slegen av franskmennene i slaget ved Ligny.

Wellington avgjorde å konfrontera Napoléon då han fekk vita at den prøyssiske styrken hadde omgruppert seg etter nederlaget og kunne gje han støtte. Dei franske styrkane var på rundt 73 000 soldatar, mot dei stod 68 000 britisk-allierte soldatar, etter kvart forsterka med rundt 50 000 prøyssiske soldatar. Wellingtons armé, utplassert langs vegen ved skråningane opp mot den vesle landsbyen Mont-Saint-Jean, stod imot fleire angrep frå dei franske styrkane før den prøyssiske styrken kom utpå ettermiddagen og braut gjennom Napoléon sin høgre flanke. Wellington ordna då eit motangrep og dei britisk-allierte- og prøyssiske styrkane dreiv den franske styrken på flukt. Begge sider hadde store tap og rundt 40 tusen soldatar vart drepne eller såra.

Slaget ved Waterloo var det avgjerande i felttoget, og Napoléon sitt siste. Nederlaget enda Napoléon sitt styre som keisar av Frankrike og markerte slutten på den hundre dagar lange returen hans frå eksil. Koalisjonsstyrkane invaderte Frankrike og innsette kong Ludvig XVIII att. Napoléon abdiserte og vart send i eksil til St. Helena, der han heldt til resten av livet og døydde i 1821. Slaget ved Waterloo avslutta over tjue år med krig i Europa (revolusjonskrigane og napoleonskrigane) og no byrja ei periode med langvarig fred. Slaget er det mest omtalte og studerte i den vestlege militære historia og prega Europa fram til den fyrste verdskrigen.

Bakgrunn mini|Den strategiske situasjonen i Vest-Europa i 1815: 250 000 franske soldatar stod overfor ein koalisjon med rundt 850 000 soldatar på fire frontar. Napoléon vart tvinga til å stasjonera 20 000 mann i den vestlege delen av Frankrike for å møta trusselen frå lokale rojalistar.

Napoleon kjem attende Den 13. mars 1815, seks dagar før Napoléon nådde Paris frå eksil på Elba, vart han av landa som deltok i Wienerkongressen erklæra som lovlaus.Timeline: The Congress of Vienna, the Hundred Days, and Napoleon's Exile on St Helena, Center of Digital Initiatives, Brown University Library Fire dagar etter mobiliserte Storbritannia, Russland, Austerrike, og Preussen arméar for å slå Napoléon. Napoléon hadde to val; leggja opp til eit best mogleg forsvar av Frankrike eller angripa koalisjonsstyrkane før dei kunne samla seg mot styrkane hans.Bjørnskau 2014, s. 33-35Keegan 1979, s. 120-127 Napoléons krigsminister, marskalk Louis Nicolas Davout rådde til ein forsvarskrig, men Napoléon valde å angripa.Clayton 2014, s. 36-40

Napoléons strategi var å nedkjempa koalisjonsstyrkane sør for Brussel før dei fekk forsterkningar, og med det tvinge britane tilbake til kysten og pressa prøyssarane ut av koalisjonen. Eit britisk nederlag kunne òg føra til ei regimeendring i Storbritannia der Toryane vart kasta og ein Whig-regjering tok over. Deretter kunne han snu styrkane sine mot russarane og østerrikerne, med britane ute av koalisjonen ville dei òg mista britiske subsidiar, noko Napoléon såg på ville redusera krigslysta- og evna. Eit ekstra moment var dei mange fransktalande sympatisørane i Nederlanda, ein fransk siger kunne utløysa ein vennleg revolusjon i Det sameinte kongeriket Nederlanda. Dei britiske troppane var òg andreklasses, dei fleste av veteranane frå den spanske sjølvstendekrigen hadde vorte sende til Canada for å kjempa mot USA i 1812-krigen.

Wellington sin disposisjon av styrkane var berekna på å møta trusselen frå ei omringing av koalisjonsstyrkane ved at dei franske styrkane flytta seg gjennom Mons til sørvest av Brussel.. Eit slikt fransk framstøt ville avskjere Wellington frå basen i Oostende, men plassere styrkane nærare Blücher sine. Napoléon manipulerte Wellingtons bekymring for si forsyningskjede med falsk informasjon. I juni 1815 hadde Napoléon samla rundt 300 tusen soldatar, men berre ein tredel av desse var tilgjengelege under slaget ved Waterloo. Denne styrken var likevel for det meste av lojale og erfarne soldatar. Han delte styrken inn i ei venstre fløy under marskalk Michel Ney, ei høgre fløy under marskalk Emmanuel dei Grouchy og ein reserve under eigen kommando, med dei tre styrkane låg så tett saman at dei kunne støtte kvarandre. Styrken kryssa grensene til Nederlandene ved Charleroi før soloppgang den 15. juni og forpostar frå koalisjonen vart raskt overmanna. Napoléon hadde sikra seg ein sentral posisjon mellom Wellington sine allierte styrkar mot nordvest og Blücher sine prøyssiske styrkar mot nordaust.

Krigen i Belgia Ikkje før seint på kvelden den 15. juni vart Wellington sikker på at angrepet mot Charleroi var det franske hovudangrepet. Prinsen av Oranien, med ein brigade under oberst Bernhard von Sachsen-Weimar-Eisenach, møtte dei første soldatane frå Neys venstre fløy og sende ilmelding til Wellington, som var på ball i Brussel. Wellington mottok meldinga på kvelden den 15. juni.Clayton 2014, s. 117-121 Han var overraska over kor fort Napoléon rykte fram, og beordra først styrkane sine til å trekkja vestover då han forventa det franske hovudangrepet via Mons. Den nederlandske stabssjefen, generalmajor Jean Victor dei Constant Rebecque i samråd med generalmajor Hendrik George dei Perponcher Sedlnitsky ignorerte Wellingtons ordre og utplasserte to nederlandske brigadar ved vegkrysset Quatre Bras. Neys ordre på sin side var å ta Quatre Bras, så han om naudsynt kunne svinga austover og forsterka Napoléon.

Med den franske styrken sin høgre flaug og ein del av reserven angreip Napoléon den 16. juni den prøyssiske styrken leidde av Blücher og vann i slaget ved Ligny. Sentrum av den prøyssiske styrken gav etter ved harde franske angrep, medan dei prøyssiske flankane heldt stand. I mellomtida fann marskalk Ney at vegkrysset ved Quatre Bras vart halden av ein mindre styrke, den motstod dei innleiande franske angrepa men vart gradvis drive tilbake av store mengder franske soldatar. Koalisjonsstyrkane ved Quatre Bras vart forsterka og Wellington kom. Under hans kommando vart Neys franske styrkar pressa attende, så koalisjonen heldt vegkrysset tidleg på kvelden, men for seint for å senda hjelp til prøyssarane. Prøyssarane sitt nederlag i slaget ved Ligny gjorde Wellingtons stilling ved Quatre Bras uholdbar.Bjørnskau 2014, s. 89 Han trekte difor styrkane sine tilbake nordover dagen etter og oppretta ei forsvarsstilling ved høgdedraget ved Mont-Saint-Jean, sør for landsbyen Waterloo.

Den prøyssiske retretten etter slaget ved Ligny føregjekk uforstyrret og tilsynelatande ubemerket av franskmennene. Størstedelen av den prøyssiske baktroppen heldt stillingane sine til rundt midnatt og nokre einingar flytta seg ikkje før neste morgon, og vart ignorert av franskmennene. I motsetnad til kva Napoléon hadde anteke trakk dei prøyssiske styrkane seg ikkje attende mot aust, langs sine eigne kommunikasjonslinjer. I staden marsjerte dei nordover, parallelt med Wellingtons marslinje, så nær at dei både kunne kommunisera og støtte kvarandre.Clayton 2014, s. 234-235 Prøyssarane pressa fram Friedrich Wilhelm von Bülow sitt IV. korps som ikkje hadde vorte angripe i slaget ved Ligny og som var i ei sterk stilling sør av Wavre.

Opptakta til slaget ved Waterloo Dagen etter, den 17. juni klokka 13, slutta Napoléon og reservestyrken hans seg til Ney ved Quatre Bras for å angripa styrkane til Wellington, men fann stillinga forlate. Dei franske styrkane følgde etter koalisjonsstyrkane, men resultatet var berre ei mindre kavaleritrefning i Genappe i det eit kraftig regnskyll byrja. Før han forlét Ligny beordra Napoléon marskalken sin Grouchy, som kommanderte høgre flanke, å bruka 33 000 mann for å følgja etter dei prøyssiske styrkane og sikre seg at dei ikkje kunne slutta seg til Wellington. Grouchy sin styrke hadde likevel ein sein start, og var usikre på kva for ei retning prøyssarane hadde teke. Ordren til Grouchy var uklar, og han reagerte for seint til å hindra den prøyssiske styrken å nå Wavre, som han kunne marsjera frå for å støtta Wellington. Mot natta den 17. juni hadde styrkane til Wellington nådd posisjonane sine rett sør av landsbyen Mont-Saint-Jean, forfølgt av den franske hovudstyrken. Blücher sin armé samla seg i og rundt Wavre, om lag 15 km austom Mont-Saint-Jean.I den engelske teksten er det angitt 8 km, men kontrollmåling via Google Earth viser om lag 15 km i luftlinje.

Styrkesamansetting

Tre styrkar var involvert i slaget ved Waterloo: Napoléons Armée du Nord, ein fleirnasjonal styrke under Wellington og ein prøyssisk armé under Blücher.

Frankrike Den franske styrken på rundt 73 000 mann bestod av 51 000 infanteristar, 14 000 kavaleristar og 8 000 artilleristar med totalt 250 kanonar. oppgir 73 000 Napoléon hadde nytta verneplikt for å reisa styrkar under sit styre, noko som delvis òg vart gjort før felttoget i 1815. Mange av dei franske troppane var veteranar frå tidlegare felttog som meir eller mindre frivillig hadde meldt seg til teneste. Særleg kavaleriet var både talrikt og godt utrusta, og inkluderte fjorten regiment med pansra (tungt kavaleri) og sju med lette lansenér.

Wellington sine styrkar mini|Kartskisse over felttoget som enda med slaget ved Waterloo. Dei franske styrkane (blått) har posisjonert seg midt mellom koalisjonsstyrkane, britisk-alliert til venstre (raudt) og prøyssisk til høgre (svart). Heltrukken pil er fremrykking, skravert er retrett. Wellington hevda at han hadde «ein berykta armé, svært svak og dårleg utstyrt og ein svært lite erfaren stab». Hans styrkar bestod av 68 000 mann: 50 000 infanteristar, 11 000 kavaleristar og 6 000 artilleristar med 150 kanonar. Av desse var 25 000 britiske (inkludert eit uforholdsmessig stort tal irar), med ytterlegare 6 000 frå The King's German Legion (KGL).Peter Molloy, Ireland and the Waterloo campaign of 1815, masteroppgave, Department of History, National University of Ireland Alle soldatane i British Army var profesjonelle, men berre 7 000 hadde røynsle frå den spanske sjølvstendekrigen. I tillegg var det 17 000 nederlandske og belgiske troppar, 11 000 frå Kongeriket Hannover, 6 000 frå Hertugdømmet Braunschweig-Lüneburg, og 3 000 frå Hertugdømmet Nassau.

Mange av soldatane i koalisjonsstyrkane hadde liten eller inga røynsle.Ein kaptein Mercer i artilleriet vurderte soldatane frå Braunschweig som «berreDen 13. juni rekvirerte ein kommandant ved Den nederlandske hæren hadde vorte retta opp igjen i 1815, etter Napoléon sitt nederlag. Med unntak av dei britiske soldatane og nokon frå Hannover og Braunschweig som hadde kjempa med den britiske hæren i Spania hadde mange av dei profesjonelle soldatane i koalisjonsstyrkane halde til noka tid i den franske hæren eller i styrkar alliert med Frankrike under regimet til Napoléon.Historikaren Alessandro Barbero hevdar at i denne samansette styrken var ikkje skilnaden mellom britiske og utanlandske troppar av noka særleg tyding ved kamphandlingar Wellington hadde òg mangel på tungt kavaleri, han hadde berre sju britiske og tre nederlandske regiment.