Iron Maiden er eit engelsk heavy metal-band skipa i Leyton i Aust-London i 1975 av bassisten og låtskrivaren Steve Harris. Bandet har så langt gjeve ut sytten studioalbum og tretten konsertalbum.
Bandet er pionerar innan new wave of British heavy metal (den nye bølgja innan britisk tungmetall) og fekk først suksess tidleg i 1980-åra. Etter fleire endringar i besetninga, gav bandet ut ei rekkje platina- og gullplater i Storbritannia og USA, som The Number of the Beast i 1982, Piece of Mind i 1983, Powerslave i 1984, konsertalbumet Live After Death i 1985, Somewhere in Time i 1986 og Seventh Son of a Seventh Son i 1988. Etter at vokalisten Bruce Dickinson og gitaristen Adrian Smith om attende til bandet i 1999, har dei igjen blitt populære, og gav i 2010 studioalbumet The Final Frontier, som nådde toppen av albumlistene i 28 land og fekk god omtale. Det sekstande studioalbumet, The Book of Souls, kom ut 4. september 2015.
Trass i lite speletid på radio og TV, vert Iron Maiden rekna som eit av dei mest suksessrike heavy metal-banda i historia. Express.co.uk rapporterte i 2017 at bandet har seld over 100 millionar plater verda over. Bandet vann Ivor Novello-prisen for internasjonale prestasjonar. Bandet har heldt over 2000 konsertar i karrieren sin. Dei siste 35 åra har bandet vore kjend for maskoten «Eddie», som er avbilda på nesten alle album- og singelomslaga deira, i tillegg til at han er med på konsertane deira.
Historie
Tidlege år (1975–78) mini|The Cart and Horses Pub, i Maryland Point i Stratford, der Iron Maiden spelte somme av dei første konsertane sine i 1976.
Iron Maiden vart skipa juledag 1975 av bassisten Steve Harris, kort tid etter at han forlet den førre gruppa si, Smiler. Harris henta inspirasjon til namnet på bandet frå filmversjonen av The Man in the Iron Mask frå romanen til Alexandre Dumas. Tittelen minna han om jernjomfrua (engelsk iron maiden), eit torturreiskap. Etter månader med øvingar, spelte Iron Maiden den første konserten sin i St. Nicks Hall i Poplar den 1. mai 1976, før dei byrja å spele fast på the Cart and Horses Pub i Maryland Point i Stratford.
Den originale besetninga varte ikkje så lenge, og vokalisten Paul Day vart første mann ut, sidan han i følgje Harris «mangla energi eller karisma på scenen». Han vart erstatta av Dennis Wilcock, ein Kiss-fan som brukte sminke og falskt blod på scene. Venen til Wilcock, Dave Murray, vart invitert med i bandet, til stor misnøye hos dei andre gitaristane i bandet, Dave Sullivan og Terry Rance. Frustrasjonen deira førte til at Harris ein kort periode la ned Iron Maiden i 1976, men gruppa kom raskt saman att med Murray som sologitarist. Steve Harris og Dave Murray har vore dei lengstvarande medlemmmane i bandet og vore med på alle utgjevingane deira.
mini|venstre|Dave Murray og Steve Harris i 2008. Harris og Murray er dei einaste som har spelt på alle albuma til bandet. Iron Maiden henta inn nok ein gitarist i 1977, Bob Sawyer, som fekk sparken då han skjemde ut bandet med å late som han spelte gitar med tennene sine. Det oppstod spaning i bandet igjen, og splid mellom Murray og Wilcock, og Harris vart overtydd til å gje Murray sparken, i tillegg til den originale trommeslagaren Ron Matthews. Det vart sett saman ei ny besetning, inkludert det framtidige Cutting Crew-medlemmet Tony Moore på klaverinstrument, Terry Wapram på gitar, og trommeslagaren Barry Purkis. Ein dårleg konsert på the Bridgehouse, ein pub i Canning Town, i november 1977, var den første og einaste konserten dei spelte, og førte til at Purkis vart erstatta av Doug Sampson. Samstundes vart Moore beden om å slutte sidan Harris meinte at det ikkje passa seg med klaverinstrument i stilen til bandet. Eit par månader seinare fann Dennis Wilcock ut at han hadde fått nok og slutta for å starte sitt eige band, V1, og Dave Murray vart henta inn att. Sidan han føretrekte å vere den einaste sologitaristen i bandet, mislikte Wapram at Murray kom attende og fekk sparken.
Steve Harris, Dave Murray og Doug Sampson brukte sommaren og hausten 1978 på å øve og leite etter ein songar for bandet. Eit tilfeldig møte på Red Lion pub i Leytonstone i november 1978 førte til at vokalisten Paul Di'Anno fekk prøvespeling og jobbe i bandet. Steve Harris sa «Det er ein kvalitet i røysta til Paul, ei grov stemme, eller kva ein kan kalle det, som gjorde han skarp». På denne tida var Murray vanlegvis den einaste sologitaristen, og Harris sa «Davey var så god at han kunne gjere mykje på eiga hand. Planen var alltid å få inn ein andregitarist, men å finne ein som kunne matche Davey var verkeleg vanskeleg.»
Platekontrakt og dei første platene (1978–81)
Nyårsaftan 1978 spelte Iron Maiden inn ein demo, som bestod av fire songar, i Spaceward Studios i Cambridge. Dei håpte innspelinga skulle sikre dei fleire konsertar, og bandet gav ein kopi til Neal Kay, som då styrte ein heavy metal-klubb kalla «Bandwagon Heavy Metal Soundhouse», som låg i Kingsbury Circle, nordvest i London. Då han høyrte lydbandet, byrja Kay å spele demoen fast på Bandwagon og ein av songane, «Prowler», gjekk etter kvart til topps på Soundhouse-lista, som var ei vekesliste publisert i magasinet Sounds magazine. Rod Smallwood fekk òg tak i ein kopi og vart etter kort tid manageren til bandet, og etter kvart som Iron Maiden vart meir populære, gav dei ut ein demo på sitt eige selskap, kalla The Soundhouse Tapes, kalla opp etter klubben. Han inneheld berre tre songar. Ein av dei, «Strange World», vart ekskludert av bandet då dei ikkje var nøgdø med produksjonen. Alle dei fem tusen kopiane vart selde på ei veke.
I desember 1979 sikra bandet seg ein stor platekontrakt med EMI og bad barndomsvenen til Dave Murray, Adrian Smith, om å bli med i gruppa som andregitarist. Smith avslo sidan han var oppteken av sitt eige band, Urchin, så Iron Maiden hyrte gitaristen Dennis Stratton i staden for. Kort tid etter slutta Doug Sampson på grunn av helsa si og vart erstatta av den tidlegare Samson-trommeslagaren Clive Burr den 26. desember. Den første utgjevinga til Iron Maiden på ei plate var samleplata Metal for Muthas (utgjeve 15. februar 1980) emd to tidlege versjonar av «Sanctuary» og «Wrathchild». Utgjevinga førte til ein turné med fleire band knytte til new wave of British heavy metal.
mini|Paul Di'Anno og Steve Harris varmar opp for Judas Priest på British Steel-turneen deira i 1980. Iron Maiden gav ut albumet Iron Maiden i 1980, og denne debuterte på fjerdeplassen på UK Albums Chart. I tillegg til tittelsporet (med ein musikkvideo som var ein av dei første som vart spelte på MTV), inneheld albumet tidlege favorittar som «Running Free», «Transylvania», «Phantom of the Opera» og «Sanctuary» – som ikkje var på den originale britiske utgåva, men med på den amerikanske versjonen og seinare nymastra utgåver. Bandet la ut på ein turné i Storbritannia, før dei varma opp for Kiss på turneen deira i 1980 i Europa, i tillegg til at dei varma opp for Judas Priest på sommme konsertar. Etter Kiss-turneen fekk Dennis Stratton sparken frå bandet på grunn av kunstnariske og personlege skilnader, og vart erstatta av Adrian Smith i oktober 1980.
I 1981 gav Iron Maiden ut det andre albumet sitt, kalla Killers. Det inneheld mange songar som vart skriven før debutalbumet kom ut, og berre to nye songar skrivne for albumet: «Prodigal Son» og «Murders in the Rue Morgue» (sistnemnde var henta frå novella til Edgar Allan Poe). Bandet var misnøgd med produksjonen på debutalbumet, og hyrte inn veteranprodusenten Martin Birch, som arbeidde med Iron Maiden fram til han pensjonerte seg i 1992. Plata vart følgd opp av den første verdsturneen deira, med dei første konsertane deira i USA, som oppvarming for Judas Priest på The Aladdin Casino i Las Vegas.
Suksess (1981–85)
I 1981 var Paul Di'Anno byrja å bli stadig meir sjølvøydeleggjande, særleg med hardt dopmisbruk, Di'Anno har seinare fortalt «det var ikkje berre det eg sniffa litt kokain. Eg heldt det gåande utan stopp, 24 timar om dagen, kvar dag ... bandet hadde oppdrag for månader framover, og eg klarte ikkje sjå ein veg ut av det. Eg visste at eg aldri kom til å klare ein heil turné. Det var for mykje.» Då framføringa hans byrja å bli dårlegare, fekk Di'Anno sparken etter Killer World-turneen, men bandet hadde då alt sett seg ut ein erstattar.
Etter eit møte med Rod Smallwood under Reading Festival, prøvesong Bruce Dickinson, tidlegare frå Samson, for Iron Maiden i september 1981 og fekk jobben med ein gong. Månaden etter drog Dickinson på turné med bandet i Italia og ein enkelkonsert på Rainbow Theatre i Storbritannia. For det siste showet, og i påvente av det komande albumet, spelte bandet «Children of the Damned» og «22 Acacia Avenue», og introduserte fansen for stilen dei var på veg mot.
I 1982 gav Iron Maiden ut The Number of the Beast, det første albumet deira som nådde toppen av den britiske albumlista. I tillegg nådde det topp 10 i mange andre land. På den tida var Dickinson i ein rettstrid med styret til Samson og fekk ikkje lov til å bruke namnet sitt som låtskrivar på nokre av songane, sjølv om han kom med det han kalla «moralske bidrag» til «Children of the Damned», «The Prisoner» og «Run to the Hills». For andre gongen la bandet ut på ein verdsturné, kalla The Beast on the Road, der dei vitja Nord-Amerika, Japan, Australia og Europa, og var ein av hovudattraksjonane på Reading-festivalen. I 2010 rapporterte The New York Times at albumet hadde seld over 14 millionar eksemplar verda over.
Den amerikanske delen av The Beast on the Road vart kontroversiell då ei amerikansk, konservativ lobby-gruppe hevda at Iron Maiden var sataniske på grunn av tittelsporet på det nye albumet, og dette førte til at kristne aktivistar øydela Iron Maiden-plater i ein protest mot bandet. I nyare år har Dickison sagt at bandet såg på dette som «dumheit», og at demonstrasjonane i røynda hadde gjeve dei «store mengder publisitet».
mini|Nicko McBrain har vore trommeslagaren i Iron Maiden sidan 1982. I desember 1982 fekk trommisen Clive Burr sparken frå bandet og vart erstatta av Nicko McBrain, tidlegare frå det franske bandet Trust. Harris har sagt at han fekk sparken fordi konsertprestasjoanne hans var påverka av ting han gjorde utanom konsertane, men Burr har hevda at dette er feil og at han på urett vis vart fjerna frå bandet. Kort tid etter reiste bandet for første gongen til Bahamas for å spele inn det første av tre album i Compass Point Studios. I 1983 gav dei ut Piece of Mind, som nådde tredjeplassen i Storbritannia, og vart det første albumet deira som gjekk inn på albumlista i Nord-Amerika, med ein 70. plass på Billboard 200. Piece of Mind omfattar dei suksessrike singlane «The Trooper» og «Flight of Icarus», og sistnemnde vart særleg mykje spelt på radio i USA.
Kort tid etter Piece of Mind og den påfølgjande turneen, gav bandet ut Powerslave den 9. september 1984. Albumet inneheld fan-favorittane «2 Minutes to Midnight», «Aces High» og «Rime of The Ancient Mariner», sistnemnde basert på Samuel Taylor Coleridge-diktet med same namn og er over 13 minuttar lang.