Heaven and Hell er det niande studioalbumet til det engelske heavy metal-bandet Black Sabbath. Det kom ut 18. april 1980 og er det første Black Sabbath-albumet med vokalisten Ronnie James Dio, som erstatta den opphavlege vokalisten Ozzy Osbourne i 1979.

Albumet vart produsert av Martin Birch og fekk kommersiell suksess, særleg i USA, der det nådde 28.-plassen på Billboard 200 og vart sertifisert til platina for éin million selde eksemplar. I Storbritannia selde det nok til å bli sertifisert til sølv av British Phonographic Industry i april 1982. «Neon Knights» kom som singel i juni 1980, «Lady Evil» kom i USA i 1980, og «Die Young» følgde i november 1980.

Oversyn Dei første innspelingane til det som vart Heaven and Hell, byrja med Ozzy Osbourne etter at Black Sabbath hadde avslutta Never Say Die!-turneen. Bandet samla seg i Los Angeles i elleve månader for å spele inn eit nytt album. Gitaristen Tony Iommi skildra prosessen som svært frustrerande og endelaus. Osbourne har sagt at han var lei av eksperimenteringa på dei føregåande albuma Technical Ecstasy og Never Say Die! og føretrekte den tidlegare, tyngre lyden til bandet. Iommi avslørte i memoarane at han framleis har eit opptak der Osbourne syng ein tidleg versjon av det som vart «Children of the Sea», med ein annan tekst og ein heilt annan vokalmelodi.

Sharon Arden, som seinare gifta seg med Osbourne, presenterte Ronnie James Dio for Iommi i 1979. Først drøfta Dio og Iommi å skipe eit nytt band i staden for å halde fram med Black Sabbath. Seinare same året møttest dei tilfeldig igjen på The Rainbow på Sunset i Los Angeles. Begge var i liknande situasjonar: Dio leita etter eit nytt prosjekt, og Iommi trong ein vokalist. Dio hugsa det som lagnaden fordi dei fekk kontakt med det same. Dei heldt kontakten på telefon fram til Dio kom heim til Iommi i Los Angeles for ei avslappa jamøkt der dei kunne bli kjende. Den første dagen fullførte dei «Children of the Sea», ein song Iommi hadde lagt bort før Osbourne fekk sparken.

Dio meinte Sabbath hadde vore eit band utan retning. Med han i gruppa tok dei seg saman, brydde seg mykje om kvarandre og visste at dei kunne lukkast igjen, særleg under namnet til eit band som hadde hatt så stor suksess.Intervju med Ronnie James Dio av Tommy Vance for Friday Rock Show på BBC Radio 1, sendt 21. august 1987 og transkribert av redaktøren Peter Scott i Sabbath-fanzina Southern Cross nr. 11, oktober 1996, s. 27.

Besetninga til Sabbath var kaotisk då bandet skulle i studio for å spele inn Heaven and Hell. Dei hadde ikkje berre erstatta den mangeårige vokalisten; trommeslagaren Bill Ward streva òg med personlege problem som gjorde at han slutta nokre månader seinare. På demoopptak til albumet, med songtitlar som «Lady Evil Blues», «Slap Back», «Lord She's Handsome» og ein tidleg versjon av tittelsporet, spela Geoff Nicholls bass. Den mangeårige bassisten Geezer Butler gjekk gjennom ei skilsmisse, og framtida hans i bandet var uviss. Då Dio først kom inn i bandet, var han ei kort stund både bassist og vokalist, etter å ha spelt bass i Elf tidleg i 1970-åra. På eit tidspunkt kontakta Iommi den nære venen Frank Zappa for å få hjelp til å finne ein bassist. Zappa tilbaud bassisten sin til Heaven and Hell-innspelinga, men Iommi ønskte eit fast medlem. Til slutt kom Butler tilbake, medan Nicholls vart verande som uoffisiell tangentspelar.

Den tidlegare bassisten i Elf og Rainbow, Craig Gruber, øvde òg med bandet, men det er uklårt kor mykje han medverka. I eit intervju frå 1996 sa Iommi at Gruber berre var med ei kort stund. Gruber hevda sjølv at bidraget var omfattande. Han sa at han var med på å skrive dei fleste songane på Heaven and Hell, og at det var han, ikkje Butler, som spelte bass på albumet. Sjølv om bidraga ikkje vart krediterte, sa Gruber at han og bandet kom fram til ei passande økonomisk ordning. I sjølvbiografien frå 2011 vedgjekk Iommi at Gruber faktisk hadde spelt inn alle basspartia på Heaven and Hell, men at Butler spelte dei inn på nytt då han kom tilbake, utan å høyre på basspora til Gruber. I eit intervju i 2009 sa Gruber seinare at han berre var med på å skrive «Die Young».

Trommeslagaren Bill Ward var heller ikkje heilt nøgd med den kreative retninga til Black Sabbath, uavhengig av dei personlege problema. Han hugsa ikkje Heaven and Hell som eit vendepunkt, men som byrjinga på eit nytt band der han ikkje lenger visste kva band han var med i. Det verka for han som om Ron skreiv tekstar etter si eiga førestilling om korleis Black Sabbath burde vere, og Ward kjende noko uverkeleg ved tekstane. Favorittsporet hans var blueslåten «Lonely Is the Word», som kjendest ekte. «Lady Evil» verka derimot som ein tekst som følgde ein trend. Ward likte å spele både «Lonely Is the Word» og «Children of the Sea» og meinte Ronnie var ein svært god songar.

mini|venstre|Black Sabbath under ein konsert i Cardiff i 1981

Heaven and Hell vart spelt inn ved Criteria Studios i Miami, der bandet òg hadde spelt inn Technical Ecstasy, og ved Studios Ferber i Paris. Dio føreslo at bandet skulle tilsetje produsenten Martin Birch, som han hadde arbeidd med i Rainbow i 1970-åra. Birch var den første eksterne produsenten til Sabbath sidan bandet skilde lag med Rodger Bain etter Master of Reality i 1971. Sidan den gongen hadde Iommi i hovudsak produsert albuma sjølv. Iommi sa at bandet kjende dei skapte noko særskilt med Heaven and Hell. I memoarane forklarte han at Ozzy song saman med riffet; vokalmelodien i «Iron Man» følgjer melodien i musikken. Det var ikkje noko gale i det, men Ronnie likte å syngje på tvers av riffet og lage ein melodi som skilde seg frå musikken. Det opna fleire musikalske dører og gav Iommi ein ny måte å tenkje på, utan at han ønskte å snakke nedsetjande om Ozzy.

Black Sabbath hadde lenge spela skøyarstrekar på Ward, og dette heldt fram under innspelinga. Ein roleg dag i studio dynka Iommi Ward med ei væske lydteknikarane brukte til å reinse lydhovuda. Så sette han fyr på væska, som var mykje meir brannfarleg enn han hadde venta. Ward fekk tredjegradsforbrenningar og har framleis arr på beina etter hendinga. Ward har sagt at han på grunn av alkoholismen ikkje hugsar noko frå innspelingsperioden. Han oppførte seg stadig meir ustabilt. På Heaven & Hell Tour dikterte Ward lange og springande pressemeldingar til PR-medarbeidarane etter kvar konsert og bad dei sende dei ut same kveld. Dei personlege problema, mellom anna at begge foreldra hans døydde, tvinga han snart til å slutte i bandet. Dio hugsa at Ward ein morgon ringde hotellrommet hans midt i turneen og sa at han drog. Dio trudde først Ward berre skulle ein stad, men Ward svara at han var på flyplassen og ikkje klarte å fullføre turneen. Den amerikanske trommeslagaren Vinny Appice vart raskt henta inn som erstattar. Heaven and Hell er det einaste Sabbath-materialet frå Dio-perioden utan Appice på trommer.

Plateomslag mini|Eit fotografi frå 1928 av kvinner utkledde som røykjande englar bak scena under eit juleopptog på eit universitet inspirerte omslagskunsten. Omslagskunsten er henta frå måleriet Smoking Angels av Lynn Curlee. Det var inspirert av eit fotografi frå 1928 av kvinner utkledde som englar som røykjer bak scena i ein pause under eit opptog på eit universitet.Time-Life Books: This Fabulous Century 1920–1930, s. 200.Black Sabbath Online (http://www.black-sabbath.com/2008/12/lynn curlee interview) Illustrasjonen av bandet på baksida av omslaget vart teikna av Harry Carmean.

Mottaking

Albumet fekk suksess og vart den høgaste listeplasseringa til bandet sidan Sabotage frå 1975, med niandeplass i Storbritannia og 28.-plass i USA. Det vart det tredje mest selde Black Sabbath-albumet, etter Paranoid og Master of Reality. I 1986 vart det sertifisert til platina for éin million selde eksemplar i USA. I Storbritannia vart det det tredje studioalbumet til Black Sabbath som fekk sølvsertifisering frå British Phonographic Industry, for 60 000 selde einingar, i november 1980. Seinare fekk det gullsertifisering for 100 000 einingar i april 1982. Det er det einaste Black Sabbath-studioalbumet som har fått slik sertifisering. Heaven and Hell kom ut att i Black Sabbath-samleboksen The Rules of Hell i 2008. I 2017 fekk det 37.-plassen på lista «100 Greatest Metal Albums of All Time» i Rolling Stone.

Seks av spora på albumet vart spela på konsert. Berre «Walk Away» og «Wishing Well» kom ikkje med på spelelistene under Heaven & Hell Tour. Fire av songane vart faste innslag på turneane med Dio og Tony Martin: «Children of the Sea», «Neon Knights», «Die Young» og tittelsporet.

Nokre kritikarar hevda at Dio endra bandet for alltid. Rolling Stone meinte at sjølv om Dio kunne syngje kraftfullt som dei beste, vart Sabbath aldri det same. I sjølvbiografien vedgjekk Iommi at dei spela store konsertar, og at det var vanskeleg for Ronnie å stå framfor eit publikum som hadde sett Ozzy på den plassen i ti år. Nokre unge tilhengjarar hata endringa og ropa etter Ozzy, men til slutt vann Ronnie dei over.

I eit intervju med Songfacts avviste Zakk Wylde frå Black Label Society, gitaristen til Osbourne, at Dio-perioden var ekte Sabbath. Han meinte bandet burde ha kalla seg Heaven & Hell frå byrjinga, fordi Heaven and Hell ikkje likna Black Sabbath meir enn Blizzard of Ozz gjorde. Om han hadde høyrt den opphavlege Sabbath-musikken og deretter Dio-utgåva utan å kjenne henne, ville han ha spurt kva for eit godt band dette var. Songane lét ikkje som Sabbath; Wylde spurde om nokon kunne førestille seg Ozzy syngje «Neon Knights».

Mick Wall skreiv i Black Sabbath: Symptom of the Universe at timinga endeleg var heilt rett. I Storbritannia hadde Sounds byrja å fremje eit nytt musikalsk fenomen som bladet kalla new wave of British heavy metal. Det gjenfødde Black Sabbath, med ein skinande ny lyd, ein eineståande ny songar og eit framifrå nytt album, vart sett som del av ei brei oppbløming i interessa for rock.

Sporliste Standardutgåva

Luksusutgåva frå 2010

Luksusutgåva frå 2021

Medverkande Black Sabbath Ronnie James Dio – vokal Tony Iommi – gitarar Geezer Butler – bass Bill Ward – trommer Andre medverkande Geoff Nicholls – tangentinstrument Produksjon Martin Birch – produksjon og lydteknikk Joe «C» Foglia – assisterande lydteknikar Graham Wright og Mickey Balla – utstyr Gert Van Hoeyen – remastring av nyutgjevinga frå 1987 Ray Staff – remastring av nyutgjevinga frå 1996 Dan Hersch – remastring av nyutgjevinga frå 2008 Andy Pearce – remastring av nyutgjevinga frå 2010 Lynn Curlee – omslagskunsten Smoking Angels Harry Carmean – illustrasjon på baksida Richard Seireeni – kunstnarleg leiing

Utgjevingshistorikk Region Dato Plateselskap Storbritannia 1980 Vertigo Records USA 1980 Warner Bros. Records Storbritannia 1996 Castle Communications Storbritannia 2004 Sanctuary Records USA 2008 Rhino Records USA 2021 Rhino Records

Salslister Liste (1980–1981) Høgaste plassering Japan (Oricon) 60

Liste (2020) Høgaste plassering

Liste (2021–2025) Høgaste plassering Hellas (IFPI) 39

Salstrofé

Kjende coverversjonar I 2010 gav Robb Flynn, frontfiguren i Machine Head, ut lyd og video av ein akustisk coverversjon av «Die Young» på YouTube. Han var ei hyllest til den tidlegare manageren hans, Debbie Abono, som døydde same dag som Ronnie James Dio. Warrior spelte inn «Neon Knights» til hyllestalbumet Neon Knights – A Tribute to Black Sabbath frå 2010. Hyllestalbumet Ronnie James Dio – This Is Your Life frå 2014, som den mangeårige manageren Wendy Dio hadde ansvar for, inneheld ein coverversjon av «Neon Knights» med Anthrax. Versjonen til Stryper av «Heaven and Hell» var bonusspor på den japanske utgåva.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Heaven and Hell (Black Sabbath album)» frå , den 20. september 2026.

Kategori:Musikkalbum frå 1980 Kategori:Album produserte av Martin Birch Kategori:Black Sabbath-album Kategori:Vertigo Records-album Kategori:Warner Bros. Records-album